Poreformacki, Rektoralny Kościół św. Katarzyny znajduje się na zamojskiej starówce. Ale w programie zwiedzania miasta często jest niesłusznie pomijany. Z kościołem związany jest mało znany fakt. W 1939 r. był tu ukrywany "Hołd Pruski" Jana Matejki.

Historia

Dawny kościół klasztorny reformatów, pod wezwaniem św. Piotra z Alkantary został ufundowany w 1674 roku przez Hieronima Żaboklickiego i IV. ordynata Ordynacji Zamojskiej, Marcina Zamoyskiego. Pierwsza kaplica zlokalizowana w budynku zaadaptowanym na ten cel, została poświęcona w 1674 roku przez biskupa Mikołaja Świrskiego. Budowa wg projektu J. M. Linka miała miejsce w latach 1680–1686. Jan Michał Link był inżynierem wojskowym, majorem artylerii i i nadwornym architektem Marcina Zamoyskiego, był też opiekunem arsenału.

Kamień węgielny pod budowę nowego kościoła był poświęcony w 1680 roku, a pod budowę klasztoru w 1683 roku. W dniu 26 maja 1686 roku, biskup chełmski Stanisław Święcicki dokonał konsekracji świątyni. W kryptach kościoła spoczywał m. in. zmarły w 1733 roku bp chełmski Jan Szaniawski oraz zmarły w 1747 roku marszałek wielki koronny, kasztelan krakowski Jan i jego żona Konstancja Mniszchowie. Reformaci prowadzili w Zamościu działalność kaznodziejską i rekolekcyjną, a także pracę wydawniczą w dziedzinie teologii i filozofii w Akademii Zamojskiej. Biblioteka klasztorna należała w tym czasie do większych bibliotek zakonnych.

W czasie zaborów klasztor reformatów w Zamościu został zamknięty w 1806 roku przez rząd austriacki. Zakonników przeniesiono do Chełma, a opustoszałe budynki przeznaczono na cele wojskowe. Po przejęciu miasta przez innego zaborcę, Rosję, klasztor został rozebrany, a budynek kościoła, tak jak większość pozostałych obiektów w okresie zaborów, pozbawiono wielu elementów architektury i wystroju na styl klasycystyczny, m. in. zlikwidowano szczyty i sygnaturkę, prezbiterium podzielono na trzy kondygnacje, zamurowano też okna. Na terenie poklasztornym utworzono plac musztry, a w dawnym kościele kolejno znajdowały się: magazyn, młyn, kuchnia wojskowa, skład węgla.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości mieścił się tu przez krótki okres kinoteatr, ale ostatecznie 18 lipca 1922 r. z inicjatywy ks. Kazimierza Czekańskiego rozpoczęto odbudowę kościoła według projektu architekta Edwarda Kranza.
Przywrócono pierwotny układ przestrzenny, wybudowano trójarkadowy chór muzyczny i staraniem miejscowych rzemieślników wyposażono go. Rekoncyliacja kościoła pod nowym wezwaniem św. Katarzyny nastąpiła 4 września 1927 r. i odtąd pełnił on funkcję kościoła szkolnego.

W dniu 8 września 1938 roku, z inicjatywy ks. Wacława Staniszewskiego, sprowadzono do kościoła św. Katarzyny relikwie św. Andrzeja Boboli. We wrześniu 1939 roku w podziemiach kościoła był ukrywany przez trzy miesiące obraz Jana Matejki "Hołd Pruski", który był usilnie poszukiwany przez Niemców. W czasie okupacji, po zamknięciu kolegiaty kościół św. Katarzyny pełnił też funkcję kościoła parafialnego.

Po wojnie przez pewien czas nadal był to kościół szkolny, m. in. w roku 1947 ówczesny biskup lubelski Stefan Wyszyński udzielił bierzmowania zamojskim harcerkom. W okresie powojennym dzięki staraniom ks. Mieczysława Michalskiego dobudowano zakrystię oraz uzupełniano wyposażenie w tym tabernakulum, organy i dzwon na sygnaturce. Po II wojnie światowej pojawił się tu też marmurowy pomnik z urną wypełnioną prochami profesorów i uczniów zamojskich szkół średnich, którzy zginęli podczas wojny.

Czasy współczesne

W roku 1983 kościół św. Katarzyny wpisano do rejestru zabytków wraz z wyposażeniem i drzewostanem w obrębie niewielkiego cmentarza. Od roku 1990 trwały starania o odzyskanie całości terenu poklasztornego, które zakończyły się powodzeniem w 1993 i 1999 roku. Równocześnie z inicjatywy rektora ks. Zdzisława Ciżmińskiego rozpoczęto remont generalny budowli, zagrożonej realną katastrofą budowlaną. Rekonstrukcję sylwety kościoła wraz z wystrojem elewacji zakończono w roku 1998 według projektu architekta Jana Radzika. Planowana jest budowa "Domu Trzeciego Tysiąclecia im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego". Kościół został także otoczony nowymi murami, a przy wejściu na jego teren od północy stoi pomnik-krzyż poświęcony ofiarom katyńskim z 1940 r.

Kościół św. Katarzyny zbudowany jest w stylu barokowym, murowany, jednonawowy, z prezbiterium węższym od nawy. Elewacje dekorowane są pilastrami i zamknięte gzymsem koronującym. Budynek nakryty jest dachem dwuspadowym, z sygnaturką nad nawą. Wejście do kościoła poprzedza przedsionek nakryty kopułą. Od zachodu znajduje się zakrystia, od wschodu kruchta z wejściem do dolnej kondygnacji kościoła.

Wyposażenie wnętrza pochodzi z pierwszej połowy XX wieku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz patronki kościoła, z drugiej połowy XVIII wieku, współczesne obrazowi dwie figury aniołów oraz obraz św. Jana Kantego, autorstwa W. Palessy i W. Bartoszewicza z 1929 roku, a także Miłosierdzia Bożego namalowany przez Ł. Bałzukiewicz w 1953 roku. Tabernakulum projektował Adam Klimek w 1954 roku. W ołtarzach bocznych po lewej stronie umieszczono obrazy Matki Boskiej Częstochowskiej, Niepokalanego Serca NMP i św. Teresy od Dzieciątka Jezus oraz po prawej stronie Serca Jezusowego, św. Józefa i św. Andrzeja Boboli. We wnęce obok tego ołtarza znajduje się relikwiarz i figura św. Andrzeja Boboli. Od niedawna są tu również relikwie św. Pio z Pietrelciny sprowadzone z Włoch. Na ścianie nawy wisi obraz św. Huberta namalowany przez Edwarda Kopcińskiego w 1931 roku. Pod chórem znajduje się figura MB Fatimskiej, wykonana przez Jana Pastuszka, jako wotum za dwadzieścia lat pontyfikatu papieża Jana Pawła II. We wnętrzu kościoła zwracają także uwagę epitafia i tablice poświęcone osobom i wydarzeniom związanym z historią kościoła św. Katarzyny. Pomnik ku czci profesorów i uczniów szkół zamojskich pomordowanych w czasie II wojny światowej projektował Adam Klimek (1946 rok). Tablicę ufundowaną na pamiątkę bierzmowania zamojskich harcerek w 1947 roku przez biskupa Stefana Wyszyńskiego projektował Bogusław Smyrski (1995 rok). Postać ks. Mieczysława Michalskiego upamiętnia tablica ufundowana w roku 1990, natomiast postać Kazimierza Lewickiego, dyrektora gimnazjum zamojskiego upamiętniono w 1945 roku. Na chórze kościoła znajdują się piętnastogłosowe organy wykonane w firmie braci Biernackich w Krakowie w 1956 roku.
Dzwon na sygnaturce wykonany w pracowni M. Wojtkowskiej w Węgrowie w 1955 roku nosi imiona św. Piotra i św. Stefana.
Kościół Św. Katarzyny jest oazą duchową Zamościa. Tu gromadzą się wierni z miasta i okolic na czuwania modlitewne i spotkania ruchów religijnych.


Wiadomości24 to serwis tworzony przez ludzi takich ja Ty. Wiesz więcej? Zarejestruj się i napisz swój materiał, dodaj zdjęcia, link, lub po prostu skomentuj. Tylko tu masz szansę, że przeczyta Cię milion!

Styl życia

Komentarze (0)

Podane dane osobowe będą przetwarzane przez Polska Press Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie. Podanie danych jest dobrowolne. Pozostałe informacje na temat celu i zakresu przetwarzania danych osobowych oraz Twoich praw znajdziesz w regulaminie. Dodając komentarz akceptujesz regulamin.

Zaloguj się / Zarejestruj się!

Brak komentarzy. Możesz być pierwszy!