Krótka historia harcerstwa w Sopocie

Już za kilka lat sopockie harcerstwo będzie świętować swoje stulecie. Jak wszystko miało wzloty i upadki, nie zawsze z własnej winy. Poznaj jego historię.

Powstanie pierwszych samodzielnych zastępów harcerskich w Sopocie datuje się na lata 1920-21. Takie zastępy obok Sopotu powstały także w Oliwie i we Wrzeszczu. Z czasem powstały drużyny harcerskie i gromady zuchowe. W 1935 roku na terenie Sopotu działała II Drużyna Harcerek im. Jabłonowskiej (drużynowa Maria Urbankówna), VII Drużyna Harcerzy im. płk. L. Lisa-Kuli (drużynowy

Karol Poznański

) oraz X Drużyna Zuchów „Gwiazdki” (drużynowa Cecylia Malinowska) i gromada wilczków (wódz

Bolesław Hrehorowicz

). Działało też koło Przyjaciół Harcerstwa skupiające około 50 dorosłych sopocian. Ponadto młodzież ucząca się w Polskim Gimnazjum i Szkołach Handlowych w Gdańsku należała do tamtejszych drużyn harcerskich.

Wśród spektakularnych wydarzeń sopockiego harcerstwa okresu międzywojennego należy wymienić spotkanie z

Naczelnym Skautem Świata generałem lordem Robertem Baden-Powellem w 1933 roku

, organizację zawodów rowerowych „Tour de Sopot” w 1935 roku, udział starszych harcerzy w szkoleniu wojskowym i utworzenie tajnych Harcerskich Oddziałów Bojowych. W literaturze tematu wymienia się sopocką czwórkę Stefana Lange, Brunona Buchnę, Pawła Staniszewskiego i Józefa Rastanisa. Tworcą i komendantem HOB był mieszkający w Sopocie hm. Oskar Żawrocki. Część tych harcerzy w przeddzień wybuchu wojny została wycofana z Wolnego Miasta Gdańska.

Wojna przyniosła straty dla sopockiego harcerstwa. Już pierwszego dnia wojny aresztowano mieszkających w Sopocie działaczy harcerskich Władysława Cieszyńskiego i Jerzego Jesikiewicza, którzy wraz z księdzem Walterem Hoeftem (założycielem sopockiej drużyny harcerzy) i działaczem KPH Jerzym Augustyński zostali rozstrzelani 11 listopada w Lasach Piaśnickich. W obozach koncentracyjnych stracili życie kapelani sopockiego harcerstwa ks. ks. Władysław Szymański i Jerzy Majewski, Działacze harcerscy Jadwiga Frankowska, Leon Godlewski (wiceprzewodniczący Zarządu Okręgu ZHP), Józef Ossowski, Aleksander Różankowski, Marian Strocki.

Sopoccy harcerze uczestniczyli też w obronie Polski w sposób czynny lub pełnili służbę pomocniczą. Harcerki, które przedostały się do Gdyni tak jak Jadwiga Bianga i Iwona Świętochowska udzielały pomocy rannym w rejonie poczty. Ochotniczo w obronie tego miasta stanęli: Jerzy Augustyński, Oskar Żawrocki oraz Leon i Jerzy Godlewscy. Ten ostatni został z czasem zatrzymany przez NKWD i po wywiezieniu w głąb ZSRR zamordowany. W formacjach Wojska Polskiego walczył drużynowy sopockich harcerzy Tadeusz Zehr oraz wódz sopockich wilczków Bolesław Hrehorowicz. Niektórzy trafili do konspiracji, walczyli w Powstaniu Warszawskim. Kazimierz i Tadeusz Milewscy – harcerze z Sopotu – walczyli w baonie „Zośka”. Obaj zginęli w pierwszym miesiącu powstania.

Po wojnie szybko odrodziło się harcerstwo w Sopocie. Obok przedwojennych mieszkańców w nurt harcerskiej działalności włączyli się przybysze ze zburzonej stolicy oraz tzw. repatrianci głównie z Wilna i Lwowa. Powstawały liczne gromady i drużyny. W Sopocie w pierwszych latach miała siedzibę nawet komenda chorągwi. W 1946 roku powstał Harcerski Klub Sportowy odnoszący sukcesy liczące się w Polsce. Niestety, w 1949 roku klub został zlikwidowany z przyczyn politycznych. Ten sam los spotkał całe harcerstwo w 1950 roku.

Utworzona w miejsce ZHP Organizacja Harcerska ZMP (1951-1956) kładła nacisk na masowość, ślepo kopiując wzorce radzieckie. Modne stały się apele, capstrzyki i pokazowe igrzyska sportowe. Od 1953 roku, co roku (do 1956) w Sopocie organizowano Harcerskie Igrzyska Letnie szczebla wojewódzkiego.
Prawdziwe harcerstwo odrodziło się w grudniu 1956 roku.


W Sopocie szybko tworzyły się drużyny harcerskie. Już w czasie ferii zimowych odbył się kurs drużynowych, a 27 stycznia 1957 roku po biegu harcerskim przyznano pierwsze stopnie. Drużyny harcerskie powstały praktycznie przy wszystkich szkołach, nawet przy szkole specjalnej, przy szpitalu reumatologicznym i w zakładzie poprawczym. 28 listopada 1957 r. powołano do życia dwa pierwsze sopockie szczepy harcerskie. Komendantką szczepu przy I LO („Białe Żagle”) została pwd. Jadwiga Matulewicz a szczepowym przy Technikum Finansowym („Trzech Srebrnych Strzał”) hm. Ferdynand Trapp. Trzeci szczep „Delewarów” powstał rok później przy SP 7, a jego komendantką została Anna Borys. Kolejne szczepy powstawały w późniejszych latach, gdy dążono do wzrostu liczebnego sopockiego hufca ZHP.

W sopockim hufcu rozwijały się specjalności: turystyka, wodniactwo, krótkofalarstwo. Szczep „Trzech Srebrnych Strzał” w ramach Harcerskiej Akcji Letniej Młodzieży Starszej (HALMS) organizował trasy ogólnopolskiego Rajdu Kaszubskiego. W 1959 roku sopoccy harcerze otrzymali dwa sztandary. Stocznia Północna ufundowała sztandar dla szczepu „Trzech Srebrnych Strzał”. Jego wręczenie odbyło się 1 kwietnia, zaś w czerwcu sztandar otrzymał sopocki hufiec.

Obok typowych dla harcerzy działań jak obozy, biwaki i rajdy organizowano cyklicznie Harcerskie Manewry Techniczno-Obronne, Turnieje Wiedzy Obywatelskiej, upowszechniano zdobywanie Młodzieżowej Odznaki Sprawności Obronnej (MOSO), rozwijała się harcerska turystyka. Zuchy i harcerze brali udział w tzw. Alertach Naczelnika, podczas których m.in. zinwentaryzowano miejsca pamięci narodowej (1965), zebrano fundusze na Centrum Zdrowia Dziecka (1968), powstały Izby Pamięci Narodowej (1970), zbierano surowce wtórne (1974), zebrano zabawki, odzież i czerwone chusty dla dzieci wietnamskich (1979).

Dwukrotnie stan sopockiego Hufca ZHP przekroczył 3 tysiące członków. Było to w 1968 oraz 1977 roku. Działało wówczas około stu drużyn. Wśród instruktorów było blisko pięćdziesięciu nauczycieli.

Po roku 1980 odnotowano gwałtowny spadek liczebności harcerzy w mieście. Wiązało się to po części zanikiem zainteresowania harcerstwem wśród władz, jak i powrotem do tradycyjnych harcerskich wartości. Kadra związana z Kręgiem Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego (KIHAM) zaczęła odgrywać większą rolę. Nawet po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku i rozwiązaniu KIHAM w sopockich drużynach funkcjonowały dwie roty Przyrzeczenia Harcerskiego (oficjalna i tradycyjna). O tym, że zmieniono ilość na jakość może świadczyć fakt, że zwiększył się procentowy udział harcerzy w zimowiskach i obozach.

W latach 80. XX wieku w Sopocie upadło większość szczepów, natomiast zwiększyła się ilość tzw. drużyn środowiskowych, nie działających przy szkołach. Choć w mniejszym ilościowo składzie, sopoccy harcerze dali się poznać jako organizatorzy spektakularnych imprez jak chociażby Zlotu Hufca, Rajdu z Mikołajem, cykl Imprez na Orientację „Studnia”, tras ogólnopolskiego Rajdu „Rodło”, którego jubileuszowa XXX edycja ma w tym roku zakończenie w Sopocie.

W kwietniu 1989 roku został powołany do życia Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej. Utworzono sopocki hufiec ZHR skupiający kilka drużyn i sporą grupę kadry. Niestety, z czasem hufiec ZHR rozwiązano a drużyny przyłączono do ościennych hufców. W mieście pozostał tylko Sopocki Związek Drużyn ZHR.

W latach III RP sopocki hufiec ZHP po krótkiej stagnacji rozwinął skrzydła. Na zimowiska, obozy i kolonie letnie wyjeżdża coraz więcej dzieci. Ostatnio pozyskał Harcerską Bazę Obozową „Leśna Huta” w Borach Tucholskich. Atrakcyjność tych form wypoczynku sprawia, że z czasem na harcerskie placówki wyjechały również dzieci i młodzież niezorganizowana, a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wysyła na nie swoich podopiecznych. Rozwija się także współpraca z miastem (m.in. hufiec ZHP przeprowadza „Bilans tlenowy”, organizuje atrakcje na Dzień Dziecka, bierze udział w organizowanych w mieście uroczystościach patriotycznych), miejscowym kołem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej i Stowarzyszenia Szarych Szeregów. Sopoccy harcerze wyszli z inicjatywą upamiętnienia na terenie miasta wybitnych postaci harcerskich związanych z tym miastem: hm. Michała Urbanka, hm. Oskara Żawrockiego oraz jedynych poległych w Powstaniu Warszawskim przedwojennych mieszkańców Sopotu harcerzy Szarych Szeregów braci Kazimierza i Tadeusza Milewskich.

Sopocki Hufiec ZHP dał się poznać jako organizator wielu inicjatyw kulturalno-artystycznych, społecznych i prozdrowotnych. Organizował m.in. konkursy plastyczne oraz literackie dla dzieci i młodzieży, zawody sportowe, rajdy i biwaki. Razem z MOPS prowadził program aktywizacji młodzieży „Można inaczej” a także przez kilka lat prowadził Harcerską Świetlicę Profilaktyczną „Chata Młodych”. Co roku przed świętami Bożego Narodzenia przekazują mieszkańcom Sopotu Betlejemskie Światełko Pokoju przywiezione przez skautów z samej groty narodzin Chrystusa.

Sopoccy harcerze brali czynny udział w organizacji i prowadzeniu Białej Służby podczas pielgrzymek Ojca Świętego do Polski. W 2000 roku reprezentacja hufca ZHP brała udział w Światowym Zlocie Harcerstwa w Gnieźnie, a w 2007 wyjechała na Zlot Harcerstwa w Kielcach oraz na Światowy Zlot Skautów Jamboree w Anglii.

Obok ZHP i ZHR w Sopocie działają również Skauci Europy.

Darek Szczecina

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, wyłącz Adblock na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3